Osłona pompy ciepła zimą — szron, śnieg i odszranianie

Mróz, szron i mokry śnieg szybko pokazują, czy osłona pompy ciepła zimą została zaprojektowana poprawnie. Najczęstszy problem nie dotyczy samego śniegu na górze, tylko tego, co dzieje się pod jednostką: podczas odszraniania z wymiennika spływa woda, która przy ujemnej temperaturze zamarza i buduje warstwę lodu. Jeśli zabudowa ogranicza odpływ skroplin albo zmniejsza prześwit od dołu, urządzenie może pracować w coraz gorszych warunkach.

Zjawisko jest normalne. Jednostka zewnętrzna pompy ciepła w trybie grzania pobiera energię z powietrza, a przy niskiej temperaturze i wysokiej wilgotności na wymienniku odkłada się szron. Urządzenie okresowo uruchamia wtedy cykl odszraniania. W praktyce oznacza to krótką zmianę sposobu pracy, podniesienie temperatury wymiennika i odpływ wody pod jednostkę. Jeżeli teren pod spodem jest źle przygotowany albo osłona tworzy zamkniętą „skrzynkę”, pojawia się lód, a później także zaspie i nawisy śnieżno-lodowe.

Jak działa odszranianie i skąd bierze się lód pod urządzeniem

Podczas normalnej pracy zimą wentylator zasysa zimne, wilgotne powietrze przez wymiennik. Gdy jego temperatura spada poniżej punktu zamarzania, para wodna z powietrza osadza się i zamienia w szron. To obniża przepływ powietrza i pogarsza wymianę ciepła, więc sterownik uruchamia odszranianie.

W czasie takiego cyklu:

• szron na wymienniku topnieje,
• z urządzenia wypływa woda,
• wentylator może zwolnić albo zatrzymać się na chwilę,
• po kilku minutach jednostka wraca do normalnej pracy.

Częstotliwość odszraniania zależy od kilku czynników:

• temperatury zewnętrznej,
• wilgotności powietrza,
• konstrukcji samej pompy ciepła,
• ustawień pracy,
• lokalizacji jednostki, na przykład przy ścianie zawilgoconej od północy albo w miejscu osłoniętym od słońca.

Nie da się podać jednej liczby cykli na dobę dla każdego modelu. W jednych warunkach odszranianie pojawi się sporadycznie, w innych nawet wielokrotnie w ciągu dnia. Dlatego zabudowę trzeba planować tak, jakby duża ilość wody pod urządzeniem miała pojawiać się regularnie.

Dlaczego w osłonie pompy ciepła zimą ważniejszy jest prześwit od dołu niż od góry

Śnieg zalegający na dachu osłony zwykle nie jest głównym zagrożeniem, o ile sama konstrukcja ma odpowiednią nośność i nie zasłania wlotu ani wylotu powietrza. Znacznie większym problemem bywa zbyt mały prześwit przy podłożu.

Powód jest prosty: to właśnie tam trafia woda z odszraniania. Jeśli pod jednostką brakuje miejsca, lód narasta od dołu i stopniowo zbliża się do tacy ociekowej, lameli oraz dolnej części wentylatora. W skrajnym przypadku powstaje zbita bryła lodu, która ogranicza przepływ powietrza albo utrudnia odpływ kolejnych porcji wody.

Przy ocenie zabudowy warto patrzeć na trzy rzeczy jednocześnie:

1. Prześwit samej jednostki nad podłożem – im niżej urządzenie jest posadowione, tym szybciej problemem staje się narastający lód.
2. Wolną przestrzeń pod osłoną – dolna krawędź zabudowy nie może zamykać odpływu skroplin.
3. Rodzaj nawierzchni – gładka płyta betonowa bez spadku i bez drenażu sprzyja oblodzeniu bardziej niż przepuszczalne podłoże.

Nie ma jednego uniwersalnego wymiaru odpowiedniego dla każdej pompy ciepła. Różne modele mają inną wysokość podstawy, inną lokalizację odpływu skroplin i inną ilość wody pojawiającej się podczas odszraniania. W praktyce bezpieczniej jest zostawić więcej wolnej przestrzeni od dołu niż skupiać się wyłącznie na osłonie od góry.

Zaspa pod jednostką to realny problem, nie detal estetyczny

Śnieg nawiany pod pompę ciepła i lód powstający z kolejnych cykli odszraniania mogą utworzyć zaspę dokładnie tam, gdzie urządzenie potrzebuje wolnej przestrzeni. Taka zaspa nie zawsze jest widoczna z przodu. Często narasta z tyłu albo pod spodem, szczególnie gdy jednostka stoi blisko ściany, przy ogrodzeniu lub w narożniku budynku.

Warto zwracać uwagę na sygnały ostrzegawcze:

• pod urządzeniem tworzy się stała, twarda warstwa lodu,
• po odszranianiu woda nie odpływa swobodnie i stoi pod jednostką,
• śnieg gromadzi się wewnątrz osłony zamiast poza nią,
• dolna krawędź wymiennika jest coraz bliżej powierzchni lodu,
• przy dodatniej temperaturze pojawia się kałuża, która nocą znowu zamarza.

Jeżeli do takiej sytuacji dochodzi regularnie, problemem może być nie tylko pogoda, ale też sama geometria montażu: zbyt niska podstawa, zbyt niski cokół osłony, brak spadku nawierzchni albo zabudowa sięgająca zbyt blisko gruntu.

Jak zaplanować odpływ skroplin i przestrzeń pod osłoną

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to traktować strefę pod pompą ciepła jako obszar roboczy, a nie miejsce do całkowitego „zamknięcia” zabudową. Woda musi mieć gdzie spłynąć, a śnieg i lód muszą dać się usuwać bez demontażu osłony.

Przy planowaniu warto sprawdzić:

| Element | Na co zwrócić uwagę |

|---|---|

| Podłoże | Czy ma spadek i czy nie zatrzymuje wody pod jednostką |

| Podstawa urządzenia | Czy wysokość montażu daje zapas na śnieg i lód |

| Dolna krawędź osłony | Czy nie schodzi zbyt nisko i nie blokuje dostępu do strefy odpływu |

| Boki osłony | Czy nie tworzą kieszeni, w których gromadzi się śnieg |

| Dostęp serwisowy | Czy da się usunąć lód i śnieg bez rozbierania zabudowy |

Dobrą praktyką jest pozostawienie otwartej lub wyraźnie przewiewnej strefy przy podłożu. Jeśli osłona ma pełne niskie cokoły z przodu i po bokach, pod jednostką łatwo powstaje zamknięta komora, w której zalega śnieg, lód i woda. Zimą to rozwiązanie zwykle działa gorzej niż zabudowa podniesiona wyżej nad grunt.

W niektórych instalacjach stosuje się dodatkowe odwodnienie albo podgrzewanie tacy ociekowej. To jednak zależy od konkretnego modelu pompy ciepła i warunków montażu. Sama osłona nie powinna zakładać, że taki osprzęt rozwiąże każdy problem z oblodzeniem.

Czego unikać przy zimowej zabudowie pompy ciepła

Najwięcej kłopotów sprawiają nie spektakularne błędy, tylko kilka pozornie drobnych decyzji projektowych.

Niekorzystne są zwłaszcza:

• osłony dosunięte bardzo nisko do gruntu,
• pełne zabudowy bez miejsca na swobodny odpływ wody,
• montaż jednostki w zagłębieniu terenu,
• ustawienie pompy tam, gdzie odśnieżany śnieg jest regularnie zrzucany pod urządzenie,
• dekoracyjne osłony z wąskim otworem od frontu i zamkniętym dołem,
• stawianie jednostki nad nawierzchnią, na której lód tworzy jedną zwartą taflę.

Jeśli pompa już działa i zimą pojawił się problem, nie zawsze trzeba zmieniać całą osłonę. Czasem wystarcza podniesienie jej dolnej krawędzi, usunięcie części cokołu, poprawa odwodnienia albo zmiana sposobu odśnieżania strefy wokół urządzenia. Bywa jednak i tak, że osłona została zaprojektowana głównie pod wygląd elewacji, a nie pod rzeczywiste warunki pracy zimą. Wtedy korekta geometrii zabudowy jest konieczna.

Co sprawdzić przed kolejną zimą

Przed sezonem grzewczym warto obejrzeć jednostkę podczas deszczu albo po pierwszych chłodnych porankach, kiedy łatwo zobaczyć, którędy spływa woda i gdzie zaczyna zalegać wilgoć. To prostsze niż ocenianie problemu dopiero wtedy, gdy pod pompą narósł lód.

Sprawdź przede wszystkim:

• ile wolnej przestrzeni jest pod urządzeniem,
• czy osłona nie zamyka strefy przy gruncie,
• czy woda po odszranianiu ma naturalną drogę odpływu,
• czy śnieg z dachu, chodnika lub podjazdu nie trafia wprost pod jednostkę,
• czy da się wygodnie usunąć lód i śnieg z okolicy pompy.

Jeżeli planujesz nową zabudowę, zacznij od wymiarów konkretnej jednostki, wysokości jej posadowienia i warunków zimowych w miejscu montażu. Dopiero później dobieraj formę osłony. W praktyce lepiej zostawić większy prześwit od dołu i pewny odpływ skroplin niż maksymalnie „domknąć” obudowę przy ziemi dla samego efektu wizualnego.